Opleidingsadviesraad CMD
“Leer ze zien, leer ze denken, en leer ze praten.”
In de opleidingsadviesraad van CMD denken alumni en werkgevers mee over de toekomst van de opleiding. Mattijs Blekemolen, coördinator externe samenwerking, ging met hen in gesprek. Dit is het verslag van zijn gesprek met Anna Offermans en Chin-Lien Chen van Fabrique.
Wat ze ons meegeven
Over Anna en Chin
Anna Offermans (UX Director) en Chin-Lien Chen (Creative Director) werken bij Fabrique, een strategisch designbureau. Tien tot vijftien jaar geleden ging Fabrique mee op de digitale golf, nu zoekt het bureau opnieuw naar waar de waarde van de ontwerper zit. Ze werken voor uiteenlopende opdrachtgevers, van culturele instellingen als de National Gallery of London tot commerciële merken als IKEA en HEMA.
Anna heeft als UX Director ervaring in onze adviesraad. Chin kijkt als Creative Director vooral naar hoe mensen denken en hoe ze hun werk vertellen.
Anna en Chin kijken naar het vak vanuit:
De markt groeit niet meer
Het eerste dat opvalt: de markt zit niet in een hausse. Tijdens corona werd er volop geïnvesteerd in digitaal design en startups, maar die groei liep daarna terug. Concurrenten verdwenen of hadden het zwaar. Junioren en stageplekken zijn niet bepaald in overvloed aanwezig, en dat baart ons als opleiding zorgen.
Bij Fabrique komt dat door twee dingen tegelijk. Opdrachtgevers bouwen al jaren hun eigen interne designteams op, vaak groter dan dat van Fabrique zelf. De one-stop-shop waar je alles liet ontwerpen en bouwen is verleden tijd. Daardoor komt Fabrique steeds vaker binnen als expert die adviseert: waar zitten de knelpunten, hoe richt je je designproces beter in. Minder productie, meer advies.
“Vroeger had je veel junioren nodig die output maakten. Nu hebben we vooral experts nodig.”
Anna en Chin
Dat betekent niet dat er geen instromers meer nodig zijn. Stages zijn voor Fabrique juist een prettige manier om mensen te leren kennen en te kijken of ze kunnen blijven. En een goed designteam heeft nu eenmaal een brede mix aan leeftijden nodig, juist ook jonge mensen brengen een perspectief mee dat de rest niet heeft.
Wie leert de junior straks het vak?
Hier wordt het gesprek echt interessant. Chin ziet AI niet als zomaar een tool. Je kunt er als het ware twintig assistenten tegelijk op zetten, sneller dan je een kop koffie zet. Wat overblijft is één mens die alle output beoordeelt: wat klopt, wat is relevant, wat gooi je weg. Dat is precies het kritische denken waar we het als opleiding over hebben.
Het probleem zit in hoe je dat leert. Vroeger kwam je van school, werd je junior, deed je kleine klusjes en leerde je jarenlang van senioren tot je steeds betere beslissingen nam. Juist dat oefenwerk wordt nu door de machine overgenomen.
Het gevolg: studenten studeren af zonder de ervaring die nodig is om die afwegingen te maken, simpelweg omdat de oefenjaren ontbreken. En om de orkestleider te kunnen zijn die AI aanstuurt, heb je juist die ervaring nodig. Daar ligt volgens Anna en Chin een kans voor de opleiding. We hebben studenten vier jaar in huis. Gebruik die jaren niet alleen om kennis in te stoppen, maar om ervaring op te bouwen.
Een zee van eenvormigheid
Als het standaardwerk automatiseerbaar wordt, wat houden mensen dan over? Volgens Chin precies datgene wat AI nog niet kan: echt unieke, bijzondere ervaringen. AI levert variaties op wat al bestaat, maar kan niet zien, niet horen en begrijpt de nuances van de wereld niet. Het leunt volledig op wat jij erin stopt, en dat is altijd al een filter van wat jij denkt.
“Het is een zee van eenvormigheid. Misschien volgende maand anders, maar nu nog niet.”
Chin-Lien Chen
Anna nuanceert dat wel. In digitaal design zijn de meeste patronen inmiddels uitgevonden, en wie zomaar van een patroon afwijkt wordt afgestraft: gebruikers snappen het niet en de conversie zakt. Pure creativiteit is dus niet voor elke opdracht even waardevol. In de culturele sector vragen klanten nog wel om immersieve, bijzondere omgevingen, maar veel opdrachtgevers willen vooral gewoon meer verkopen. Creativiteit zit volgens Chin trouwens niet alleen in het ontwerp zelf. Het zit net zo goed in improviseren als je vastloopt, en in het overtuigen van een lastige stakeholder.
Een merk is niet je logo
Een terugkerend thema is branding, en daar is Chin uitgesproken over. Veel junioren, en zeker UX-designers, denken dat een merk neerkomt op een logo, een kleur en een lettertype. Dat is het niet. Een merk is het DNA van een bedrijf en zijn positie in de markt.
“Een merk is meer dan een paar visuele middelen. Het is het DNA van wie je bent.”
Chin-Lien Chen
Voor de opleiding is de boodschap helder: leer studenten wat een merk echt is, hoe organisaties werken en hoe je een merk tot leven brengt in wat je ontwerpt. En leer ze het merk ook echt te voelen. Als je de HEMA-app ontwerpt, download dan die app, ga de winkel in, praat met de mensen die er werken. Bij Fabrique begint vrijwel elk project daarom met een ontdekfase en een merkworkshop.
Eerst de taal leren
Wat moet je dan vooral op school leren? Volgens Chin de basis, want dat is je taal. Bij grafisch design gaat het om vorm, kleur, typografie, beeld, compositie, ritme, hiërarchie, enzovoort. Bij UX om flow, gebruikersbehoeften en methodieken. Dat zijn je gereedschappen, en zonder die taal kun je niets.
Belangrijker dan een portfolio vol afgewerkte projecten vindt Chin hoe iemand denkt. Logisch denken, abstract denken en divergent denken, dat laatste is waar de creativiteit zit: data verbinden die normaal niet verbonden worden. Dat is lastig te trainen, en juist daarom zo waardevol.
“Bied als ontwerpopleiding een stevig fundament aan, zodat wij dit later niet recht moeten zetten.”
Anna en Chin
De waarschuwing is concreet. Een opleiding die te veel niche-onderwerpen in vier jaar propt, levert designers af die overal een beetje van weten en een wankele basis hebben. Fabrique moet dat fundament dan alsnog repareren, en dat kost het bureau veel tijd. Niche-onderwerpen als immersive of game design? Leuk voor wie er echt voor kiest, maar dat soort dingen leer je prima op de werkvloer.
Design is verkopen
Als er één ding is dat Chin op elke school zou willen zien, dan is het presentatievaardigheid. Veel kandidaten kunnen hun gedachten niet helder maken, of leggen hun keuzes niet overtuigend uit. En dat raakt de kern: snappen waarom je doet wat je doet. Alles heeft een reden, en op school leer je echt doorvragen naar dat waarom.
“Presentatie klinkt droog, als PowerPoint. Maar het is storytelling. Uiteindelijk zijn we verkopers.”
Chin-Lien Chen
Presentatie is dus geen sluitstuk maar storytelling: wat is het verhaal, en wie zit er in de zaal. Kruip in het hoofd van je publiek, weet wat zij willen weten. School is daar de perfecte plek voor, want daar heb je geen tijdsdruk en kun je het echt oefenen. Anna vult aan dat mensen vaak alleen oplezen wat er op het scherm staat, terwijl het juist gaat om het verhaal en het doel achter het ontwerp.
Zien, denken, praten
Tegen het eind komt alles samen. Het advies van Anna en Chin: stap af van het opleiden voor één specifieke rol, of dat nu front-end developer, UX-designer of visual interface designer is. Leid op voor een vakgebied en voor een persoon, met een set vaardigheden en het vermogen om te leren, af te leren en opnieuw te leren. Minder nadruk op de specifieke tools, meer op context, merk en proces.
Dat proces is de echte basis: mensen interviewen om ze te begrijpen, je bevindingen vertalen naar een creatieve oplossing, en daar een verhaal van maken. Als dat fundament solide is, kan een bureau als Fabrique erop bouwen en groeit een ontwerper snel. Zo niet, dan kost het iedereen jaren.
En, tot slot, de kern die Chin van haar eigen opleiding meekreeg en die als een echo door het hele gesprek loopt: rationaliseer je rationale. Zorg altijd dat je een reden hebt, al is het maar zodat je iets te zeggen hebt als de klant vraagt waarom.
Denk jij ook mee?
Werk je in het digitale vak en wil je meedenken over hoe we ontwerpers opleiden? Ik kom graag langs voor een gesprek. De komende periode verschijnen hier nieuwe gespreksverslagen.
Mattijs Blekemolen